Skip to content
 

اسفند (اسپند، سپندارمذ، سپندارمت، سپندارمد، سپنته‌ارمئیتی)

اِسفَند: اِسپَند/ سِپَندارمَذ/ سِپَندارمَت (ارمنی)/ سْپَندارمَد (پهلوی)/ سِپَنتَه‌آرمِئیتی (اوستایی). در اصل به شکل آرمِئیتی به معنای زمین و ایزدبانو و نگهبان زمین سرسبز و بعدها به شکل سِپَنتَه‌آرمِئیتی/ سْپَندارمَذ یکی از امشاسپندان مادینه. نام ماه دوازدهم از سال خورشیدی و روز پنجم از ماه (برج) خورشیدی در گاهشماری‌های ایرانی (← آدارو).

[hidepost]

آرمئیتی که خود در اصل «آراماتا» به معنای «مادر زمین» است با واژه سنسکریت و ودایی «اَرامتی» به معنای زمین نزدیکی دارد. در گاثای زرتشت (سرود ۴۵، بند ۴)، این واژه در معنای زمین و با توصیف «دختر اهورامزدا» آمده است. همچنین در ترجمه سنسکریت نریوسنگ از همان بند اوستا، آرمئیتی به معنای زمین برگردان شده و در متن پهلوی زند وهمن‌یسن نیز به همین ترتیب بکار رفته است. این نام در زبان و فرهنگ ارمنیان ایرانی نیز تداول دارد. آنان سپندارمذ را بگونه «سِپَندارمَت» می‌شناسند و او را «ایزدبانوی باروری» می‌دانند.

بنابر این، آرمئیتی به تنهایی و یا به شکل سپنته‌آرمئیتی در آغاز، نام یا صفت زمین و به ویژه زمین بارور و یا «مادر زمین» بوده و بعدها به فرشته یا ایزد پشتیبان زمین اطلاق می‌شود و پس از آن به پیکر یکی از امشاسپندان یا یاران اهورامزدا در می‌آید.

گویا ایزدبانوی بین‌النهرینی به نام «سَرپانیتو» یا «اِروئا» که زن «مردوک» خدای بزرگ دانسته می‌شده، خاستگاهی مشترک با سپندارمذ داشته‌ است. چرا که اِروئا، ایزدبانوی زایش بوده و حتی معنای واژه آن نیز باروری بوده است. از آنجا که در باورهای کهن، زمین را نیز مانند زنان، بارور، زاینده و پرورش‌دهنده می‌دانسته‌اند و همه موجودات بر پهنه او و در پناه و آغوش او پروریده می‌شده‌اند، جنسیت او را نیز مادینه فرض می‌کرده‌اند.

[/hidepost]

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی