Skip to content
 

ماه (ماونگهه)

ماه: ماوَنْگْهَه (اوستایی)/ ماخ (سُغدی). قرص ماه و ایزد نگاهبان آن. یشتی از اوستا نیز بدو اختصاص دارد که ماه‌‌یشت نامیده می‌شود. نام روز دوازدهم از ماه (برج) خورشیدی در گاهشماری‌های ایرانی. نام روز دوشنبه (ماه‌روز) در گاهشماری‌های سغدی و مانوی که روز مقدس و تعطیل آنان نیز بوده است.

در میان نگاره‌های باستانیِ دایره‌‌مانند، نقشی وجود دارد که به‌رغم شباهت فراوان با گوی خورشید، با آن متفاوت و متمایز است. در این نقوش، تصویری از هلال دیده می‌شود که (معمولاً و نه همیشه) در دایره‌ای محاط است. هلال محصور در میان دایره، در میان مردمان شرق باستان تداعی‌کننده ماه بوده است. آنان به این شیوه، دو وضعیت اصلی ماه، یعنی هلال و بدر را در یک تصویر نشان می‌داده‌اند.

[hidepost]

در سنگ‌نگاره‌ای که از نبواَپلَه‌ایدینَه پادشاه بابل (سده نهم قبل از میلاد) در نیایشگاه خورشید (شَمَش) در سیپار پیدا شده است، آشکارا بر تفاوت گوی‌ها با یکدیگر تأکید شده است. در این سنگ‌نگاره، سه گوی خورشید، ماه و ناهید در کنار یکدیگر و بر بالای سر پادشاه قرار داده شده‌اند.

یکی از کهن‌ترین نمونه‌های گوی ماه که تاکنون شناخته شده است، نگاره‌هایی از این نماد در برخی از سنگ‌نگاره‌های پنجگانه لولوبیان در سرپل‌ذهاب است. در این سنگ‌نگاره‌ها و در بالای هر یک از مجلس‌ها، یک گوی ماه که ماه را همزمان در دو وضعیت هلال و بدر نشان می‌دهد، دیده می‌شود. به نظر می‌رسد که در میانه گوی ماه، یک نشان خورشید یا ناهید نیز وجود دارد که به دلیل فرسودگی اثر، تشخیص قطعی آن ممکن نیست.

بکارگیری هلال ماه در سنگ‌نگاره‌های هخامنشی از دوره داریوش بزرگ به بعد نیز دیده شده است. در نگارکندهای چهارگانه بالای گوردخمه‌های صخره‌ای هخامنشی در نقش‌رستم و نیز در سه گوردخمه صخره‌های شرقی و جنوبی مشرف به تخت‌جمشید، گوی ماه در بالا و سمت راست همگی آنها حجاری شده‌اند. در این آثار نیز ماه در دو حالت هلال و بدر نمایانده شده است.

[/hidepost]

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی