Skip to content
 

مرداد (امردات، امرداد، امرتات، نمر، نمرتو)

مرداد: اَمُردات و اَمُرداد (پهلوی)/ اَمِرِتات (اوستایی)/ نْمِر یا نْمُرتو (هندواروپایی آغازین). واژه اَمِرِتات در اوستا به معنای نمیرندگی و بی‌مرگی، و در اوستای نو به چهره یکی از امشاسپندان مادینه و امشاسپند بانوی نگاهبان گیاهان و خوراک‌های گیاهی در می‌آید. نام ماه پنجم از سال خورشیدی و روز هفتم از ماه (برج) خورشیدی در گاهشماری‌های ایرانی (← دْرَن‌باچی).

ماه مرداد با بسیاری از رویدادهای تقویمی و از جمله آغاز سال در گاهشماری‌های گوناگون ایرانی همزمانی دارد: دومین روز از این ماه، برابر با یکمین روز از «فردینه‌ماه» طبری/ تبری و آغاز سال نو در گاهشماری کهن طبری است که هنوز در نواحی سوادکوه و مازندران رواج دارد. ششمین روز از مردادماه در گاهشماری سنتی ساحل‌نشینان خلیج فارس که به «تقویم صیادی» معروف است، روز «نوروز دریایی» و آغاز سال نو دانسته می‌شود. هفدهم مردادماه برابر با روز نخست از «نوروزماه» گیلانی/ دیلمی است که در گاهشماری سنتی دیلمی آغاز سال نو بشمار می‌رود. روز بیستم مردادماه برابر با یازدهم اوت، همزمان است با جشن آغاز سال نو در گاهشماری باستانی ارمنیان که «ناواسارد» نامیده می‌شود و به معنای سال نو است.

بجز اینها، امروزه آغاز سال در دو گونه از گاهشماری‌های «پَرسی» یا بدون کبیسه ایرانی، با مردادماه مصادف شده است. یکی از اینها عبارت است از گاهشماری سنتی زرتشتیان ایران که نوروز و فرودین‌ماه آن در حال عبور از مردادماه است، و دیگری گاهشماری باستانی منداییان (صابئین) خوزستان که آغاز سال نوی آنان نیز با اوایل مردادماه مصادف شده و آنرا به نام «دَه‌وارَبا» (عید بزرگ) می‌شناسند.

واژه اوستایی اَمِرِتات با تغییرات آوایی که در گذر زمان روی می‌دهد، در متون پهلوی متأخر به گونه اَمُرداد/ اَمُردات و در زبان فارسی به شکل مُرداد تغییر می‌یابد که از ظاهر هیچکدام از آواها و نگارش‌های سه‌گانه اخیر، معنای اصلی اوستایی آن برنمی‌آید. اما با این وجود، تمامی نویسندگان متون پهلوی و ادبیات فارسی، معنای امرداد و مرداد را همچنان بی‌مرگی/ نمردنی دانسته‌اند. اصرار در نگارش این نام به شکل امرداد لازم به نظر نمی‌رسد، چرا که این شکل در هیچیک از متون ادبیات فارسی (و حتی در شاهنامه فردوسی) بکار نرفته و از سوی دیگر، در اینصورت می‌بایست در نگارش بسیاری از نام‌های متداول در زبان فارسی (مانند اَپَرویز/ پرویز، اَناهید/ ناهید، وُهومن/ بهمن، سپندارمذ/ اسفند) نیز تجدیدنظر کرد و این شیوه موجب گسستگی تاریخی زبان فارسی می‌شود. همچنین ← پَراهوم.

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی