Skip to content
 

گاهشماری گاهنباری

گاهشماری گاهنباری: کهن‌ترین گاهشماری شناخته‌شده در ایران است که بر اساس آن طول سال خورشیدی را نه به دوازده ماه خورشیدی، بلکه به چهار فصل و چهار نیم‌فصل تقسیم می‌کرده‌اند و هر یک از این بازه‌های زمانی، نام و جشنی ویژه به همراه داشته است (← جشن‌های گاهنباری).

سال گاهنباری از هنگام انقلاب تابستانی یا نخستین روز تابستان (بلندترین روز سال) آغاز می‌شده و پس از هفت پاره زمانی، یعنی سه پایان فصل و چهار میانه فصل، به آغاز سال بعدی می‌رسیده است. بعدها (و احتمالاً در زمان تحريف‌هاي عصر ساساني)، كوشش مي‌شود تا جشن‌هاي گاهنباري با باورهاي دينيِ نوظهور ساسانيان تطبيق پيدا كند و براي آنها دلايلي مذهبي مي‌تراشند و خلقت آسمان، آب، زمين، گياه، جانوران و مردم را به اين گاه‌ها منسوب مي‌دارند و دخل و تصرف‌هایی در فاصله حقيقي موسم‌هاي گاهنباري (كه با تقويم طبيعي كاملاً برابر هستند) مي‌كنند. تصرفات عصر ساساني در نظام گاهشماري گاهنباري موجب شده است كه فاصله گاهنبارها در متون كهن به گونه‌هاي بسيار مختلفي ثبت شوند و هيچگونه تطبيقي با يكديگر نداشته باشند.

نظام موسم‌هاي گاهنباري بسيار ساده و دقيق است و امروزه همچنان بيشتر روستانشينان و كشاورزان سرزمين‌هاي ايراني از آن بهره‌برداري مي‌كنند. در بين كشاورزان، سنجش زمان به گونه شمارش روزهاي فصل (مثلاً بيستم بهار، چهلم بهار، نيمه بهار و يا بيست روز به تابستان مانده) بسيار رايج‌تر از سنجش زمان بر اساس شماره روز و ماه است.

ابوریحان بيروني در آثارالباقيه(فصل دوازدهم) از ميانه فصل‌ها در خوارزم با نام «اجغار» ياد مي‌كند و اينكه توده مردم براي آن اهميتي فراوان قائل هستند. همو اين آيين را بازمانده از زمان‌هاي كهني مي‌داند كه بسياري از جزئيات تقويمي آن فراموش شده و تنها اجغار باقي مانده است. همچنين نام‌هاي گاهنبارها و معاني آنها، دليل ديگري بر نظریه نگارنده است كه از زمان صحيح آنها در آغاز و ميانه فصل‌ها حكايت مي‌كند.

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی