Skip to content
 

کتیبه شاپور یکم در کعبه زرتشت

کتیبه شاپور یکم در کعبه زرتشت: (ŠKZ). کتیبه‌ای از شاپور یکم ساسانی بر دیواره بنای کعبه زرتشت در نقش‌رستم. این اثر بزرگترین کتیبه پهلوی است. تحریر پهلوی ساسانی آن در 35 سطر بر دیوار شرقی بنا، تحریر پهلوی پارتی آن در 30 سطر بر دیوار غربی بنا و تحریر یونانی آن در 70 سطر بر دیوار جنوبی بنا نگاشته شده است. تحریر پهلوی ساسانی در قیاس با دو تحریر دیگر دچار آسیب بیشتری شده است.

در این کتیبه، شاپور یکم عناوین و القاب خود، ذکر استان‌های کشور، لشکرکشی‌هایش به روم، نام سرزمین‌های اشغال‌شده و چگونگی اسارت والرین امپراتور روم را شرح می‌دهد. این کتیبه از نظر آشنایی با اعلام جغرافیایی و اشخاص اهمیت زیادی دارد. شاپور کتیبه خود را با سخنانی در باره احداث آتشکده‌ها و نذورات و برخی شعارهای دینی پایان می‌دهد: «من خداوندگار مزداپرست، شاپور، شاهنشاه ایران و انیران، که نژاد از یزدان دارد، پسر خداوندگار مزداپرست، اردشیر، شاهنشاه ایران، که نژاد از یزدان دارد، نوة بابک‌شاه. من شاه ایرانشهر و فرمانروا هستم. از آن من است شهرهای: پارس، پارت، خوزستان، میشان، آسورستان، نودشرگان، ارابایه، آذربایجان، ارمنستان، ورجان، سیگان، اَران، بلاسگان تا بالای کوه قاف و آلانان، کوه‌های پدشخوارگر، ماد، گرگان، مرو، هرات، همه اَبَرشهر، کرمان، سگستان، توران، مُکران، پارده، هندوستان، کوشان‌شهر تا بالای پیشاور و تاکاش، سغد و مرز چاچستان و آن سوی دریای مزون، شهر به شهر تصرف‌شده را پیروزشاپور نام کردم و دیگری را هرمزاردشیر نام کردم. و این چند شهر و شهریار و فرماندار، همه از سوی ما به باجگزاری و انقیاد در آمدند. و هنگامی که نخست به شهریاری رسیدم، گردیانوس قیصر روم و گوت و ژرمن‌شهر، نیرو گرد آورد و به آسورستان علیه ایرانشهر و ما آمد. در مرز آسورستان، در مشیگ، پادرزم و نبردی بزرگ بود. گردیانوس قیصر روم کشته شد و نیروی رومیان نابود گشت. آنگاه رومیان فیلیپوس را قیصر کردند و فیلیپوس قیصر به التماس نزد ما آمد و پانصد هزار دینار خون‌بها داد و باجگزار ما شد. و ما از این رو مشیگ را پیروزشاپور نام کردیم. قیصر بار دیگر پیمان‌شکنی کرد و ارمنستان را تباه کرد و ما بر رومیان شهر تاختیم و شصت هزار نیروی رومیان در بالِس کشته شد و شهر اسوریه و هر آنچه پیرامون شهر اسوریه بود، همه سوخت و ویران شد و غارت گردید… در حران نبردی بزرگ بین ما و والرین قیصر روم در گرفت. ما آنان را بزدیم و قیصر را اسیر کردیم و او را به پارس بردیم. ما شهرهای سوریه و کیلیکیه و کاپادوکیه را در آتش سوزاندیم و ویران نمودیم و غارت کردیم… چون ایزدان بدینگونه سرزمین‌ها را به ما دادند، و چون ما به کمک ایزدان همه این شاه‌نشین‌ها را تصرف کردیم، در شهرها آتشکده‌های بسیار بنا کردیم و موبدان بسیاری را مورد لطف و عنایت خویش قرار دادیم. ایزدان بزرگ را ستایش کردیم و فرمان دادیم که به یادبود و شادی روان ما آتش افتخار به نام شاپور بنا شود» (بخشی از کتیبه).

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی