Skip to content
 

کتیبه خشیارشا در وان

کتیبه خشیارشا در وان: (XV). کتیبه‌ای از خشیارشا در یک نسخه بر صخره‌های غرب شهر وان و شرق دریاچه وان در آناتولی. شهر کردنشین وان در پنج کیلومتری شرق دریاچه‌ای به همین نام در آناتولی شرقی قرار دارد. ناحیه‌ای که این شهر در آن واقع شده، دره‌ای سرسبز و حاصل‌خیز به طول تقریبی بیست و عرض شش کیلومتر است که از کوهستان‌های بلند پیرامون سیراب می‌شود. خط راه‌آهن تهران- استانبول نیز از همین دره و از شمال شهر وان عبور می‌کند و در حاشیه دریاچه به پایان می‌رسد.

شهر وان و دشت‌های پیرامون آن، کهن‌ترین استقرارگاه کشور باستانی اورارتو بوده است. این شهر و دریاچه در زبان اورارتویی با نام‌های «بیائینی» و «نائیری» شناخته می‌شده و شهر قلعه‌مانند «توشپا» پایتخت اورارتوییان در سده‌های نخستین هزاره یکم قبل از میلاد نیز در همین ناحیه بوده است. بازمانده بناها و آثار اورارتویی توشپا، در قلعه و تپه‌هایی در غرب شهر امروزی وان (که به نام «وان قدیم» خوانده می‌شوند) و در فاصله دو کیلومتری از کرانه دریاچه، همچنان برجای مانده است.

در ناحیه باستانی وان، بجز کتیبه‌های اورارتویی و آشوری، یک کتیبه از خشیارشاشاه، چهارمین شاه هخامنشی و فرزند داریوش یکم وجود دارد. این کتیبه در سینه‌کش صخره‌ای دست نیافتنی و در زیر قلعه بزرگ اورارتویی (واقع در میانه دو بخش جدید و قدیم وان) و با ارتفاع تقریبی بیست متر از سطح زمین جای دارد. از طریق پلکانی سنگی که بسوی قلعه می‌رود، می‌توان بیشتر به این اثر نزدیک شد.

کتیبه خشیارشا، اندازه‌ای در حدود دو در چهار متر دارد و در سه ستون نوشته شده است. ستون سمت چپ (از دید بیننده) که پهن‌تر از دو ستون دیگر است با ۹۲ واژه و ۵۷۷ حرف، به خط و زبان فارسی باستان، ستون میانی به خط و زبان عیلامی، و ستون سمت راست به خط و زبان بابلی نوشته شده است. هر ستون از ۲۷ سطر تشکیل شده و تحریرهای عیلامی و بابلی آن نیز هر کدام در 27 سطر ترجمة تقریباً برابر متن فارسی باستان همین کتیبه است. این سنگ‌نگاره برخلاف نمونه مشابه خود در گنج دره همدان، بدون در یا روپوش بوده اما از نظر میزان فرسایش در وضعیت مطلوبی قرار دارد و به ویژه متن فارسی باستان آن کاملاً سالم و خوانا باقی مانده است.

[hidepost]

مضمون کتیبه هخامنشی وان، همانند چندین کتیبه دیگر از خشیارشا و داریوش است. جز آنکه در اواخر آن، خشیارشا بازگو می‌کند که ایده و آغاز ساخت این اثر متعلق به پدرش بوده است و او آنرا به پایان رسانده است: «خدای بزرگ است اهورامزدا، که بزرگ‌ترین خدایان است، که این زمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که خوشبختی را برای مردم آفرید، که خْشَیارشا را شاه کرد. تکِ بسیاری شاه (متن اصلی: اَئیوَم پَرونام خْشایَثْیَم)، تکِ بسیاری فرمانروا. من خشیارشا، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه سرزمین‌هایی با بسیار مردمان (خْشایَثْیَه دَهْیونام پَرو زَنانام)، شاه بر این زمین بزرگ و بس دور. پسر داریوش‌شاه، هخامنشی. گوید خشیارشاشاه: داریوش‌شاه که مرا پدر بود، به خواست اهورامزدا بسا بهترین‌ها بکرد و فرمان کندن اینجا را بداد، جایی که نپشته‌ای (دیپیم) ننوشت. پسانگاه، من فرمان نبشتن این نپشته را دادم. اهورامزدا بپایاد با دیگر خدایان، مرا و شهریاری مرا و آنچه که کرده‌ام» (متن کامل کتیبه).

[/hidepost]

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی