Skip to content
 

کاوه آهنگر

کاوه‌ آهنگر: آهنگری که محضر (گواهی) دروغین بر دادگری ضحاک را در اعتراض به اسارت هجدهمین پسر خود پاره کرد و علیه او طغیان نمود. کاوه چرم آهنگری خود را بر نیزه زد و از آن درفشی ساخت که بعدها فریدون آنرا گوهرنشان کرد و «درفش کاویانی» خواند. کاوه همراه پسرش قارَن از پهــلوانان سپاه منوچهر بود. شواهدی در تطبیــق کاوه با کاسی وجود دارد. ← کاسی.

نگارنده بر این گمان است که بخش‌های آغازین شاهنامه فردوسی از دیباچه و داستان کیومرث تا داستان فریدون، یک دوره روایی از داستان آفرینش و سیر تغییر و تطور و شکل‌گیری تمدن بشری است.
داده‌های باستان‌شناسی عصر آهن فلات ایران شباهت‌های زیادی با عصر کاوه و کیانیان در شاهنامه فردوسی دارد. مهمترین عامل این قیاس، توقف سیر تکامل جامعه بشری است که در هر دو جا به سکوت گذشته است. تنها عامل قابل قیاس می‌تواند داستان کاوه آهنگر باشد.

در شاهنامه فردوسی، آهنگری به نام کاوه علیه ضحاک طغیان می‌کند و راه را برای غلبه فریدون بر ضحاک هموار می‌سازد. فریدون با اسب به بارگاه ضحاک وارد می‌شود (به اسب اندر آمد به کاخ بزرگ/ جهان ناسپرده جوان سترگ) و این نخستین باری در شاهنامه است که از اسب یاد شده است. فریدون پس از غلبه بر ضحاک شهر کوس را به پایتختی خود انتخاب می‌کند (کجا کز جهان کوس خوانی همی/ جز این نامش ندانی همی). این نام در نسخ گوناگون شاهنامه به شکل‌های کوس و کوش و گوش آمده است.

این مشخصه‌ها مطابق است با عصر آهن و غلبه کاسیان بر بین‌النهرین. سرگذشت کاوه آهنگر در شاهنامه، به احتمال روایتی داستان‌گونه از کاسیان/ کاشیان زاگرس‌نشین است که به تازگی هم به آهن و هم به اسب دست یافته بودند و از آنها بهره می‌بردند. نام کاوه می‌تواند شکل تطوریافته نام کاسی/ کاشّو باشد و نشانه‌ای از کشف آهن و آغاز عصر آهن در ثلث نخست هزاره دوم پیش از میلاد بشمار رود. غلبه فریدون بر ضحاک و ورود او با اسب به کاخ او می‌تواند روایتی از غلبه اَگوم دوم و دیگر کاسیان بر بابل باشد که در ۳۶۰۰ سال پیش اتفاق افتاد و برای نخستین بار آهن و اسب را با خود به بین‌النهرین بردند. نام کوس (پایتخت فریدون) در شاهنامه فردوسی شاهد دیگری است که می‌توان از آن برای طرح تطابق نام کاوه با نام کاسی و مقایسه رویدادهای عصر فریدون با کاسیان/ کاشیان بهره برد.

با توجه به مقایسه داده‌های باستان‌شناختی با رویدادهای شاهنامه فردوسی، به نظر می‌رسد که عصر کاوه و کیانیان با دوره آهن مطابقت دارد.

اکنون عصر آهن پس از یک دوره طولانی ناهنجاری‌های اجتماعی و خشکسالی‌های متعاقب آن که مطابق با عصر ضحاک در شاهنامه است، آغاز شده است. کشتزارها وسیع و روستاهای آباد و زندگی توأم با همزیستی بشر به مرور و در طی یک روند بیش از هزار ساله جای خود را به میدان‌های جنگ و جنگاوری می‌دهند. ساخت و استفاده از ابزارهای زراعی و دامی جای خود را به جوشن و خود و سپر و نیزه و گرز و شمشیر می‌دهند. آهن و اسب در خدمت لشکریان مسلح قرار می‌گیرد. معماری تدافعی و نظامی رایج میگردد و در شاهنامه نیز اثری از دستاوردهای تمدنی انسان به چشم نمی‌خورد. دوره پهلوانی و جنگ‌های بی‌پایان عصر آهن (عصر کیانیان شاهنامه) آغاز می‌گردد و تداوم می‌یابد.

نام کاوه آهنگر بعد از پیروزی برای همیشه از شاهنامه ناپدید می‌شود. چنانکه نام‌های زال و خاندان رستم و کیخسرو ناپدید می‌شوند. و چنانکه بعدها نام اگوم کاسی و دیگر کاسیان در گزارش‌های تاریخی ایرانیان به فراموشی سپرده می‌شود. همچنین: ← دوره آهن، کیومرث، هوشنگ، طهمورث، ضحاک.

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی