Skip to content
 

فر (خره، خوره، خور)

فَرّ: خُرَّه و خُرّه و خُوَرِّه (پهلوی)/ خْوَر (اوستایی). فَرّ به فروغی ایزدی گفته می‌شود که به هر کس بخشیده شود، او شایسته و برازنده سروری و سالاری و برتری خواهد بود. چنانکه که ثعالبی نیز از آن با تعبیر «پرتو خوشبختی خدایی» یاد می‌کند. فَرّ در نگاره‌ها به صورت پرتوها و گاه هاله‌ای از نور بر دور سر مقدسان و پادشاهان، نشان داده می‌شود. اما آیا چه رویدادی در طبیعت، خاستگاه اصلی فَرّ و باورهای منسوب به آن بوده است؟

به نظر می‌رسد که فَرّ عبارت است از پرتوهای زرین و درخشان و با شکوه خورشید که پیش از طلوع و پس از غروب دیده می‌شود. پیش از طلوع خورشید، این پرتوها از پشت کوه‌های شرق ایران بر می‌دمند و در واقع کوه‌ها نخستین دارنده فَرّ بشمار می‌روند و همانگونه که در زامیادیَشت و دیگر آثار ایرانی دیده‌ایم، بین فَرّ و کوه ارتباط و پیوندی عمیق وجود دارد و می‌دانیم که کوه، خود به دلیل برافراشتگی به سوی آسمان و دارندگی سرچشمه آب‌ها و رودها و بردمیدن خورشید از پشت آن و گردش ستارگان بر بالای آن، واسطه و پیوند دهنده بین انسان و خدا یا واسطه بین جهان خاکی با جهان مینوی است؛ ویژگی‌هایی که فَرّ نیز از آن برخوردار است. اما پس از غروب خورشید، این پرتوها از نگاه سرایندگان زامیادیَشت، در پشت آب‌های دریا فرو می‌رود (خواه دریای کاسپین/ مازندران و خواه دریاچه هامون). در زامیاد‌یَشت نیز دیده‌ایم که آرامگاه فَرّ در دریای فراخکرت است و همه خواستاران او برای به دست آوردنش به دریا می‌جهند.

[hidepost]

فَرّ در فارسی امروزی هنوز هم به معنای پرتو و فروغ و نور و درخشش بکار بسته می‌شود و در پهلوی به شکل‌های خُرَّه، خُرِّه، خْوَرِّه و در اوستایی به شکل خْوَر به معنای درخشیدن و شکوهمند شدن آمده است. همچنین واژه هْوَر در اوستایی و سْوَر در سنسکریت به معنای خور یا خورشید است. در گاثای زرتشت نــیز یکـبار واژه خْوَرِنَه بــه معــنای درخــشان و نیکبخت، بــه عنــوان صفـتی برای جاماسپ بکار رفته است.

در طبیعت بجز بر دمیدن پرتوهای زرین و درخشان خورشید از پشت کوه و دریا، رویداد دیگری را سراغ نداریم تا بتوان هاله و پرتوهای درخشان بر دمیده از پشت سر مقدسان و پادشاهان را توجیه کنیم. در متن متأخر اَشتادیَشت نیز به توانایی فرّ در آب کردن یخ‌ها و شکست دادن بوشاسپ (دیو خواب) اشاره شده است که در واقع هر دوی اینها کارکردهای پرتوهای بامدادی خورشید است.

[/hidepost]

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی