Skip to content
 

ضحاک (اژی‌دهاک، بیوراسب)

ضَحّاک: اَژی‌دَهاک/ بیوَراَسب. ضحاک ماردوش، پسر مَرداس. در شاهنامه فردوسی سپاهیان ایران او را به پادشاهی خود برگزیدند. ضحاک به حیله اهریمن پدر خود را بکشت و سپس به تحریک همو به گوشتخواری روی آورد. اهریمن بر شانه‌ها یا کتف ضحاک دو مار نشاند که خوراک آنان مغز آدمیان بود. ضحاک دو خواهر جمشیدشاه را به زنی گرفته بود. او در نهایت با قیام کاوه آهنگر و فریدون اسیر شد و در کوه دماوند به بند کشیده شد.

به نظر می‌رسد که یکی از خاستگاه‌های اسطوره «دهاک» در خشکسالی، و یکی خاستگاه‌های اسطوره «اژی» در قله آتشفشانی تفتان نهفته باشد. در حدود ۴۰۰۰ تا ۳۸۰۰ سال پیش، خشکسالی و قحطی بزرگی در سراسر سرزمین‌های ایرانی ( و عموماً شرق باستان) روی می‌دهد و دوره گرم و مرطوب پیشین جای خود را به دوره گرم و خشک می‌سپارد. در این زمان، سطح آب دریاچه‌های داخلی و رودها به سرعت پایین می‌رود و دریاچه‌ها و رودهای کوچکتر نیز خشک می‌شوند و سکونتگاه‌های انسانی را با بحرانی بزرگ مواجه می‌سازد. بحرانی که با کمبود آب آغاز شده و به سرعت تبدیل به کمبود مواد غذایی، رکود و نابودی کشاورزی، گسترش بیابان‌ها، نابودی مراتع، از بین رفتن زیست بوم طبیعی و عواقب بغرنج آن می‌شود. این خشکسالی و نیازمندی‌های جوامع انسانی، موجب درگیری‌ها و جنگ‌هایی کوچک و بزرگ بر سر دستیابی به بازمانده‌های اندکی از آب و زمین زراعی می‌شود. پیامد چنین منازعاتی را کاوش‌های باستان‌شناختی در همه تپه‌های باستانی تأیید کرده است: پایان دوره زندگی انسان در حدود ۴۰۰۰ سال پیش و همراه با لایه‌ای از سوختگی و ویرانی.

برای متن کامل مقالات به نسخه چاپی کتاب مراجعه نمایید.

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی