Skip to content
 

شاهین (وارغن، وارغنه)

شاهین: وارِغَن و وارَغْنَه (اوستایی). پرنده گرامی و بلندآوازه ایرانیان که نقش آن به عنوان نشان در درفش‌ها بکار می‌رفته است. شاهین با صفت «مُرغان‌مرغ» همراه می‌شود که به مفهوم سرور پرندگان است. در بهرام‌یشت اوستا از آن یاد شده است: «آن کس که استخوانی از وَرِغْنَه» یا پَری از این پرنده دلیر را با خود داشته باشد، هیچ توانا مردی نتواند او را کُشت و نتواند او را از جای بدر بَرد. آن پَر، ارجمندی بسیار و فَرّ بسیار بهره آن کس کند و او را پناه بخشد. آن پَر مرغِ‌مرغان» (بند 36 بهرام‌یشت). «برای هفتمین بار، بهرام آفریده اهورا به پیکر پرنده وارَغْنَه که از پایین می‌گیرد و از بالا می‌دَرد، به پیش آمد. او که در میان مرغان، تندترین است. او که در میان بلندپروازان، سبک‌پروازترین است. در میان جانوران تنها اوست که خود را از تیر پَرّان می‌رهاند. هر چند آن تیر خوب پرتافته شده، چنان بپّرد که شهپری آراسته، به هنگام سپیده‌دمان پرواز می‌کند. او که شب هنگام، خوراک شب می‌جوید و هنگام بامداد، خوراک بامدادی را جوینده است. او که در تنگه‌های کوه‌ها بال می‌گشاید، که بر ستیغ کوهساران بال می‌گشاید، که بر دره‌ها و رودها بال می‌گشاید، که بر فراز درختان بال می‌گشاید و به آوای پرندگان گوش فرا می‌دهد. بهرام، اینچنین به پیش آمد» (بندهای 19 تا 21 بهرام‌یشت).

اهمیتی که مردمان باستان برای شاهین قائل بوده‌اند، موجب می‌شود تا نقش او یا بال‌های او را در آثار هنری و باورداشت‌های خود بکار گیرند.

انسان از دستیابی به آسمانی که پهنه فرمانروایی خدایان و تمامی نیروهای نیک و بد حاکم بر سرنوشت او بودند، ناتوان بود. اما توانایی پرواز در پرندگان و دستیابی آسان و سریع آنان به گستره آسمان موجب شده بود تا پرندگان و به ویژه شاهین که دورپروازترین آنان بود، جایگاهی ممتاز در اندیشه و باورهای مردمان داشته باشند و آنان را- همچون کوه‌ها- واسطه‌ای میان زمین و آسمان و نیروهای کیهانی آن بدانند. شاهین یکی از صورت‌های فلکی نیز بوده است.

برای متن کامل مقالات به نسخه چاپی کتاب مراجعه نمایید.

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی