Skip to content
 

سنگ‌نگاره‌های ساسانی نقش‌رستم

سنگ‌نگاره‌های ساسانی نقش‌رستم: هشت سنگ‌نگاره ساسانی در نقش‌رستم و در پایین دخمه‌های هخامنشی. نخستین سنگ‌نگاره از سمت شرق زن و مردی را نشان می‌دهد که با تاجی بر سر و با پوشاک رسمی آراسته به آرایه‌های گوناگون، دو سوی حلقه‌ای را در دست گرفته‌اند و به یکدیگر می‌نگرند. در میان این دو نفر کودکی ایستاده که او نیز رو به بانو دارد. در پشت سر مرد، اشخاص دیگری ایستاده و دست‌های راست خود را بالا آورده‌اند. غالب نظریه‌ها این نگاره را مجلس اعطای حلقه شاهی از آناهیتا به نرسی می‌دانند. اما برخی دیگر او را شاپور یکم و ملکه‌اش، بهرام دوم و زنش، و بهرام گور با شاهزاده خانم هندی به شمار می‌آورند.

[hidepost]

دومین و سومین سنگ‌نگاره در زیر آرامگاه داریوش یکم و بر روی هم حجاری شده‌اند. در بالا پادشاه با تاج یا کلاه‌خودی بالدار سوار بر اسبی که به سوی راست می‌تازد با نیزه‌ای به حریف حمله کرده است. اسب حریف بر روی دو پای عقبی فرو نشسته و شخص دیگری در زیر پاهای اسب غلطیده است. اما در سنگ‌نگاره پایینی هر دو سوار به سوی یکدیگر می‌تازند. پادشاه از سمت چپ نیزه بلندش را به سوی حریف زده است و حریف گویا با چرخشی از آن حمله جان بدر برده است، در حالیکه خودش نیز نیزه‌ای را در دست راست گرفته و با دست چپ لگام اسبش را به عقب می‌کشد. در اینجا نیز در زیر پای اسب شاه پیکر جوانی فرو افتاده است. در مورد انتساب این سنگ‌نگاره نظریه‌های گوناگونی گفته شده است. برخی پادشاه پیروز را بهرام دوم و بعضی او را بهرام چهارم و دیگری او را شاپور یکم و حریف او را امپراتور گُردیان سوم می‌داند. عده‌ای دیگر پادشاه را بهرام چهارم و حریف را نمادی از لشکر هون‌های سفید می‌دانند که از سوی قفقاز به ایران حمله کرده بوده‌اند.

چهارمین سنگ‌نگاره شاپور یکم را نشان می‌دهد که با جامه رسمی و تاج کنگره‌دار سوار بر اسبی شده و دست مردی را که پوشاک و هیئت رومیان را دارد و در برابر او ایستاده، در دست گرفته است. موبد کرتیر (موبد سختگیر و پرنفوذ دوره ساسانی) نیز در پشت سر شاه ایستاده و کتیبه‌ای در کنار خود دارد. در برابر اسب شاه، والرین امپراتور شکست خورده روم زانو زده است. او در پی جنگی در سال 260 میلادی به اسارت لشکر ایران در آمد. اما در این باره نظریه‌ها متفاوت است. برخی مرد رومیِ ایستاده را فرمانروای پرتوریا و امپراتور شکست خورده را والرین می‌دانند. عده‌ای دیگر، شخص ایستاده را امپراتور والرین و مرد زانو زده را امپراتور فیلیپ عرب معرفی می‌کنند.

پنجمین سنگ‌نگاره پادشاه را نشان می‌دهد که زره‌ای بر تن و دو گوی بر دو شانه نشانده است. او با ضرب نیزه، حریف نیزه‌دار و زره‌پوش خود را چنان مغلوب کرده که اسب و سوار هر دو به هوا بلند شده و با سر در حال سقوط به زمین هستند. در پشت سر شاه جنگجویی با پوشاک رزم در حالیکه پرچمی را بر دست گرفته، ایستاده است. شکل ویژة شاهین مانند پادشاه در این سنگ‌نگاره نشان می‌دهد که صاحب نقش هرمزد دوم است، اما صاحب نقش سوارکار شکست خورده شناخته نشده است.

ششمین سنگ‌نگاره در بالای سنگ‌نگاره قبلی جای دارد. در اینجا پادشاه که همچنان ناشناخته مانده است، با تاجی سه‌گوش و سوار بر اسب با نیزه به سوی حریفی حمله کرده که اسبش بر روی پاهای عقب خود بلند شده است. نوک نیزه حریف شکسته و آویزان شده است. کمی عقب‌تر از پادشاه، پرچمدارش سوار بر اسبی دوش به دوش او پیش می‌آید.

هفتمین سنگ‌نگاره متعلق به بهرام دوم و اطرافیانش است. در اینجا نقش بهرام دوم در میانه تصویر و زن و پسر و دیگر اطرافیان در دو سوی او دیده می‌شوند. کلاه زن بهرام با نقشی از اسب و کلاه پسر با نقشی از پرنده آذین شده است. این سنگ‌نگاره بر جای یک سنگ‌نگاره کهنسال عیلامی تراشیده شده و برای ساخت آن بخش اعظم سنگ‌نگاره عیلامی را محو کرده‌اند. ← سنگ‌نگاره عیلامی نقش‌رستم.

هشتمین سنگ‌نگاره ساسانی نقش‌رستم که آخرین آنها و کهن‌ترین آنها نیز هست، در آخرین بخش غربی نقش‌رستم و چند متر بالاتر از سطح زمین ساخته شده است. این نقش دو سوارکاری را نشان می‌دهد که تاج بر سر و پوشاک رسمی بر تن، با اسب‌هایی آذین شده روبروی یکدیگر ایستاده‌اند و اسب‌های آنان سرهای خود را بر هم نهاده‌اند. سوار سمت راست که اهورامزدا است، حلقه‌ای را به سوی سوار سمت چپ که اردشیر یکم (بابکان) است، دراز کرده است. زیر پای هر دو اسب پیکر دو مرد فرو غلطیده است. آنکه در زیر پای اهورامزدا افتاده، اهریمن است و موهای او به شکل مارهای چنبره زده ساخته شده است. آنکه در زیر پای اردشیر غلطیده، اردوان پنجم اشکانی، واپسین پادشاه اشکانی است. این سنگ‌نگاره روایتگر رویدادی مهم در تاریخ ایران‌زمین است که همانا تباهی سلسله اشکانی و روی کار آمدن سلسله سختگیر ساسانی است. بر دو سینه اسب‌های اهورامزدا و اردشیر کتیبه‌ای سه زبانه نوشته شده است. ← کتیبه اردشیر بابکان.

[/hidepost]

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی