Skip to content
 

دینار

دینار: سکه طلا و واحد پول ایران در دوره‌های گوناگون پیش و پس از اسلام. دینار نام واحد پول و سکه طلای ایران در عصر ساسانیان بوده است. از عصر اشکانیان/ پارتیان تاکنون سکه طلا پیدا نشده و احتمال می‌رود که ضرب سکه طلا در میان آنان رایج نبوده باشد. چند قطعه سکه طلای اشکانی که مشهور بود در ارمنستان و طلاتپة افغانستان پیدا شده‌اند، جعلی بوده‌اند. امروزه دینار نام واحد پول چندین کشور دیگر همچون اردن، بحرین، عراق، کویت، الجزایر، تونس، سودان، لیبی، صربستان و مقدونیه است که در سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا جای دارند. دینار واژه‌ای عربی نیست و به احتمال زیاد واژه‌ای رومی هم نیست و ظاهراً دارای خاستگاه لغوی و تاریخی ایرانی است.

لغت دینار فاقد ریشه ثلاثی عربی است و از هیچ لغت عربی دیگر مشتق نشده است. شکل یونانی و رومی/ لاتینی آن یعنی «دیناریوس» (Dinarius) نیز ظاهراً تنها پسوند متداول در زبان‌های یونانی/ رومی را به خود پذیرفته است. چنانکه دریک را نیز در زبان یونانی «دریکوس» تلفظ می‌کردند.

[hidepost]

واژه دینار به همین شکل و یا به شکل «دِنار» دارای پیشینه مکتوب و مستند در زبان پهلوی و متون بازمانده از آن است. این نشان می‌دهد که احتمالاً نام دینار به عنوان واحد پول و سکه زرین، دستکم از زمان ساسانیان در سرزمین‌های حوزه سیاسی ایران (که شامل بسیاری از کشورهای عربی امروز نیز می‌شده است) رواج داشته و به دلیل قدرت و نفوذ اقتصادی و بازرگانی ایران، در میان زبان‌ها و جوامع گوناگون آن روزگار گسترش یافته است. بطوری که هم‌اکنون نیز نام ایرانی دینار در کشورهای بسیاری رواج دارد و حتی در ایتالیا و اسپانیا به مطلق پول «ایل‌دِنارو» و «ال‌دینه‌رو» می‌گویند.

بسیاری از لغویان مشهور و از جمله جوالیقی- زبان‌شناس و لغوی بزرگ سده‌های پنجم و ششم هجری- در کتاب المعرب من الکلام الاعجمی دینار را لغتی با ریشه فارسی دانسته‌اند که معــرب شــده و در زبـان عربی برای آن فعل و اشتقاق ساختـه شده است.

شاهدی دیگر بر عربی نبودن واژه دینار، بهره‌گیری فراوان فردوسی از آن و یادکرد گسترده آن در شاهنامه است. در شاهنامه فردوسی حدود دویست بار واژه دینار بکار رفته و با توجه به گرایش زبانی فردوسی، بعید به نظر می‌رسد که واژه‌ای عربی تا به این اندازه در شاهنامه تکرار شده باشد. واژه دینار نه تنها در شاهنامه فردوسی که در آثار دیگر سخنوران و شاعران فارسی زبان، همچون دقیقی، ناصرخسرو، رودکی، منوچهری، سوزنی سمرقندی و نظامی گنجوی به فراوانی بکار رفته است.

دینار و نام آن به عنوان واحد پول و یا سکه طلا از چند سده پیش از اسلام- دستکم از زمان ساسانیان- تا سراسر دوران پس از اسلام در ایران و به تبع آن در سرزمین‌های مجاور و حتی تا اروپا رواج و گستردگی داشته است و دارد. این نام اکنون نیز در ایران تا اندازه‌ای کاربرد دارد و معادل با یک صدم ریال شناخته می‌شود.

[/hidepost]

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی