Skip to content
 

دخمه‌های نقش‌رستم

دخمه‌های نقش‌رستم: چهار آرامگاه صخره‌ای بر کوه حسین در نقش‌رستم. جبهه کوه حسین در طرف نقش‌رستم پرتگاه و دیواره‌ای عمودی به ارتفاع تقریبی 70 متر است که دخمه‌های هخامنشی بر سینه‌کش آن و در بلندای دور از دسترس ساخته شده‌اند. نمای بیرونی دخمه‌ها به مانند چلیپا یا صلیب است که با سنگ‌نگاره‌هایی زینت یافته‌اند. یکی از چهار آرامگاه به موجب کتیبة آن متعلق به داریوش یکم (بزرگ) هخامنشی است و سه تای دیگر به خشیارشا، اردشیر یکم و داریوش دوم منسوب هستند. هر چهار آرامگاه نمای ظاهری نسبتاً یکسان دارند و تفاوت عمده آنها در کتیبه‌‌هایی است که آرامگاه داریوش دارد و بقیه فاقد آن هستند. اما معماری داخلی آنها با یکدیگر متفاوت است. در آرامگاه داریوش یکم دالانی به عرض 2.2 متر و طول 19 متر در دل سنگ کنده شده که در یک طرف آن سه اطاق مستقل ساخته شده است. در هر اطاق سه تابوت سنگی تراشیده شده است. این نشان می‌دهد که این دخمه‌ها منحصراً برای پادشاهان نبوده و اشخاص دیگری (مثلاً اعضای خانواده) را در آن می‌نهاده‌اند. تابوت‌های دخمه‌های دیگر و شکل قرارگیری اطاق‌ها متفاوت است. برای مثال در دخمه منسوب به اردشیر یکم سه اطاق و در هر اطاق یک تابوت وجود دارد.

[hidepost]

سنگ‌نگاره‌های هر چهار دخمه تا حد زیادی شبیه به یکدیگر هستند. این نگاره‌ها در آرامگاه منسوب به خشیارشا از همه سالم‌تر و در آرامگاه منسوب به داریوش دوم از همه فرسوده‌تر هستند. نمای میانی آرامگاه‌ها از یک درگاه سنگی ساخته شده است. این درگاه سنگی و به ویژه سردر آن شباهت زیادی با درگاه‌های کاخ تَچَر در تخت‌جمشید دارد. در دو سوی این درگاه سنگی، طرحی از چهار ستون سنگی با سرستون‌هایی از دو گاو نر که پشت به هم داده‌اند، ساخته شده است. این گاوها تیرهای سقف و بقیه ساخت و سازهای چوبی سقف (در اینجا سنگی) را بر دوش خود دارند. طرح و چگونگی آرایش سقف در اینجا راهنمای خوبی برای پی بردن به چگونگی ساخت سقف تالارهای تخت‌جمشید است. بر بالاترین بخش نمای سقف، صفی از شیرهای غُران که به سوی همدیگر گام بر می‌دارند، دیده می‌شود. در میانة این شیرها، گل معروف دوازده گلبرگی هخامنشی که از میان برگ‌های خود سر برون آورده، حجاری شده است. نمای بالایی آرامگاه‌ها از اورنگی فراهم شده که بخشی از پایه‌های آن به شکل پنجه‌های شیر و بخش‌های بالایی این تخت نیز به مانند شیری ساخته شده است. این اورنگ را 30 نفر در دو ردیف 14 نفری بر روی دست گرفته و اندکی از زمین بلند کرده‌اند. دو نفر بعدی هم سر و ته این تخت را در دست گرفته‌اند. در بالای نگاره اورنگ‌داران نقشی از احتمالاً یک شخصیت مینوی یا نمادین که در همه جا شبیه یکدیگر هستند، بر یک سکوی سه زینه ایستاده و کمان بدون تیری را در دست چپ گرفته است. او دست راستش را نیز تا نیمه بالا آورده است. در برابر او نقشی از یک آتشدان یا اسپندسوز قرار دارد و در بالای آن دایره کاملی که هلالی در درون خود دارد، دیده می‌شود. این گوی به احتمال نمادی از ماه در حالت هلال و بدر است. در میانه و بالاترین بخش نمای آرامگاه‌ها، نگاره گوی بالدار (ترکیب نقش‌های خورشید و شاهین و اهورامزدا) قرار دارد.

در پشت این کوه و در فاصله چند صد متری غرب نقش‌‌رستم، چندین دخمه کوچک و ساده دیگر از دوره ساسانی وجود دارند.

[/hidepost]

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی