Skip to content
 

اوستا

اَوِستا: آبِستا/ اَبِستا/ اَستا/ اوپَستا/ اَویسْتاک/ بُستا/ بُستاق. مجموعه کتاب‌هایی از كهن‌ترين نوشتارهاي ايرانيان به خط و زبانی که اکنون خط و زبان «اَوِستایی» نامیده می‌شود. اوستا در اصل در بردارنده متون دینی ادیان پیش از زرتشتی نیز بوده که پس از پیدایش این دین در اوایل دوره ساسانی و سرکوب پیروان آن ادیان، و نیز پس از انجام تحریف‌ها و تغییرات لازم، به نام کتاب دینی زرتشتیان مصادره می‌شود. اوستا بیست و یک نَسْک (کتاب) بوده که بسیاری از آنها از میان رفته است. اوستای بازمانده امروز شامل یَسنا، یَشت‌ها، وندیداد (وِدیوداد)، ویسْپِرَد، خُرده‌اوستا، هادُخت‌نَسک، اَوْگِمَدَیْچا، ویثانَسک و ویشتاسپ‌یَشت (گشتاسپ‌یَشت) می‌شود. گاثای منسوب به زرتشت نیز که در دل یسنا پراکنده بوده، در دوران معاصر شناخته شده است.

اوستا بارها و بارها دچار آسيب‌هاي زمانه شده است. در هنگامه جنگ‌ها و ناآرامی‌ها، دچار آشفتگی گردیده و در زمان ساسانیان و به منظور تطبيق متن آن با اعتقادات نو زرتشتیِ ساساني به تحریف گرفتار آمده است. این تحریف به اندازه‌ای بوده که به گفته برتلس، اوستا در کل محصول زیرکانه موبدان است و تنها بخش ناچیزی از آن، باریکه‌ای از آفریده‌های راستین مردم است. این دستکاری‌ها موجب شده تا عبارات زیبای حماسی که اصولاً موبدان معنای آنرا نیز به درستی در نمی‌یافتند، تبدیل به متن‌های نیایشی‌ای شوند که قرار است با پژواکش دیوان زخمی گردند و نابود شوند. برآیند چنین اعمال و تحریف‌هایی، موجب پدید آمدن کتابی شد که خواندنش موجب خستگی ملال‌آور و آزردگی‌های ناشی از فضل‌فروشی موبدان می‌شود (برتلس، ص 91 و 92).

كتاب اوستايي كه امروزه به دست ما رسيده است، از نظر زماني به سه بخش متفاوت تقسيم مي‌شود: بخش يكم، «اوستاي كهن» را شامل می‌شود كه مضامين آن از نظر زماني متعلق به روزگار پيش از زرتشت (پیش از سده هفتم قبل از میلاد) است؛ اما نگارش آن متعلق به عصرهاي پس از زرتشت است و هنگام اين نگارش و بازنويسيِ دگرباره، تا اندازه‌اي مضامين و باورهاي جديدتر را به متن‌هاي كهن اضافه كرده‌اند. اجزای اوستای کهن عبارت از: فروردین‌یشت، مهریشت، زامیادیشت، آبان‌یشت، تِشتَریشت، اَشی‌‌یشت، بهرام‌یشت و هوم‌یشت.

[hidepost]

بخش دومِ اوستا از نظر زماني شامل «گاثا»ی منسوب به زرتشت می‌شود كه هر چند از نظر مضمون پس از اوستاي كهن سروده شده؛ اما از نگاه زبان و نگارش، كهن‌ترين بخش اوستاي موجود است. به دلیل قدمت گاثا، گاهی از آن نیز با عنوان «اوستای کهن» یاد می‌شود.

بخش سوم اوستا از نظر زماني شامل يسنا (به استثنای هوم‌یشت که استثنائاً در میان یسناها قرار گرفته)، يشت‌هاي جديد، ويسپِرَد، وَنديداد (وِدیوداد) و خُرده‌اوستا است كه همگي جزو «اوستاي نو» به حساب مي‌آيند. با این حال بسياري از مضامين همين بخش‌هاي جديد نيز برگرفته و اقتباس شده از باورها و نوشتارهاي كهن است؛ اما اين آميختگي به حدي است كه امكان تفكيك را امكان‌پذير نمي‌سازد. به عنوان نمونه مي‌توان از داستان جمشيد در ونديداد نام برد كه يكي از كهن‌ترين داستان‌ها و باورها و نوشتارهاي ايرانيان است، اما شكل نگارشيِ كهن آن كاملا دگرگون شده و تغيير اساسي يافته است.

در جهان هیچ نسخه دست‌نوشت کاملی از متن اصلی اوستا وجود ندارد. در سال 1886 میلادی، کارل فریدریش گِلدنِر (Karl F. Geldner) متن کاملی از اوستای موجود را بر اساس مطابقت چندین نسخه دست‌نوشتِ ناقص تهیه و منتشر کرد. این کتاب با نام اوستا- کتاب‌های مقدس ایرانیان (Avesta- The Secred Books of the Parsis) در اشتوتگارت آلمان منتشر شد. متن اصلی اوستا تاکنون در ایران تهیه و منتشر نشده است.

[/hidepost]

 آ   ا   ب  پ  ت  ث  ج  چ  ح  خ  د  ذ  ر  ز  ژ  س  ش  ص  ض  ط  ظ  ع  غ  ف  ق  ک  گ  ل  م  ن  و  هـ  ی